Gebruik, misbruik en verslaving

Bijna iedereen gebruikt wel eens middelen. Wanneer spreken we niet meer van gebruik maar van misbruik of problematisch gebruik? Wat is verslaving?

Gebruik
Het eerste glas alcohol, de eerste sigaret of de eerste ervaring met cannabis: het begint met experimenteren. Uit nieuwsgierigheid wordt het middel een keer geprobeerd. Als men daarna het middel blijft gebruiken, dan is dat doorgaans recreatief. Veel mensen ervaren prettige effecten, zoals een prettig en ontspannen gevoel. Het gebruik is te reguleren en in te passen in het leven en de sociale omgeving. Er zijn geen schadelijke effecten voor de gezondheid. Een uitzondering vormen de mensen die tot een risicogroep behoren. Zij zijn kwetsbaarder voor het ontwikkelen van een verslaving dan anderen.

Misbruik of problematisch gebruik
Sommige mensen gaan riskant middelen gebruiken: ze drinken, blowen of gebruiken meer dan goed voor ze is. Soms sluipt het er in, omdat het een gewoonte wordt en mensen haast ongemerkt steeds meer gaan gebruiken. Soms is er sprake van een plotselinge toename van het gebruik na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een scheiding of het overlijden van een naaste. Ook kan het overmatige gebruik verbonden zijn aan specifieke situaties: de wekelijkse uitspatting na een voetbaltraining of binge-drinken (veel drinken in korte tijd) tijdens het uitgaan. Bij middelenmisbruik, ook wel problematisch gebruik genoemd, neemt het middel een steeds grotere rol in het leven in. Het brengt ernstige risico’s voor de gezondheid met zich mee. Daarnaast heeft het vaak impact op het sociale en maatschappelijke leven: problemen in het gezin, op het werk of op school en in sociale contacten.

Verslaving
Bij mensen die verslaafd zijn, is er door het middelengebruik een verandering teweeggebracht in de hersenen. Daardoor ontstaat er een dringende behoefte aan dat middel. Men denkt niet zonder het middel te kunnen. Vaak wordt het overmatige gebruik ontkend of voor de omgeving verborgen gehouden. Doorgaans is er sprake van tolerantie: het lichaam heeft steeds meer nodig om hetzelfde effect te kunnen bereiken. Bij minderen of stoppen is er sprake van ontwenningsverschijnselen, zoals trillen, transpiratie, misselijkheid, spierpijn, angsten.

Verslaving wordt beschouwd als een (chronische) psychische ziekte, Mensen raken de controle kwijt over emoties, denken en handelen. Veelal gaat verslaving gepaard met andere psychische aandoeningen. Dit wordt co-morbiditeit genoemd. Verder heeft verslaving gevolgen op andere gebieden, bijvoorbeeld lichamelijke gezondheidsschade en het niet goed meer functioneren in de sociale omgeving, op het werk of op school.